[Đà Nẵng] Mở lối cho đô thị đa trung tâm
Để Đà Nẵng vừa trở thành đô thị có năng lực cạnh tranh toàn cầu đồng thời giữ được bản sắc địa phương, việc tái cấu trúc không gian đô thị là vấn đề cấp thiết.
Hướng tới đô thị đa cực, đa trung tâm
Hiện trạng phát triển không gian đô thị Đà Nẵng tập trung chủ yếu vào khu vực trung tâm thành phố, đặc biệt là dọc các trục giao thông hướng biển (đường Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt, đường 2/9). Kết cấu này tạo nên sự tập trung quá mức tại các phường Hải Châu, Sơn Trà, gây áp lực lên hạ tầng, gia tăng mật độ dân cư, thiếu không gian xanh và dẫn tới bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ công ở các vùng ven.
Dự thảo điều chỉnh quy hoạch thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 có xác định, không gian đô thị không còn là “đô thị tổng hợp”, mà là “đô thị chuyên đề gắn với ngành”, mở rộng ra cả vùng nông thôn – miền núi với vai trò tích cực trong chuỗi giá trị phát triển. Hình thái vùng đa trung tâm – liên kết mở, kết nối theo hành lang chức năng (kinh tế biển – hành lang Đông Tây – công nghiệp – du lịch – năng lượng sinh thái…).
Ông Nguyễn Cửu Loan, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Đà Nẵng đề xuất, không gian đô thị đa trung tâm của Đà Nẵng có thể tổ chức theo trục biển – đồng bằng – miền núi. Trong đó, vùng ven biển (Sơn Trà, Hải Châu, Ngũ Hành Sơn, Hội An) định hướng phát triển thành “trung tâm kinh tế – dịch vụ – du lịch biển”, tập trung các ngành công nghiệp sạch, logistics, thương mại quốc tế và dịch vụ cao cấp.
Sự phân tầng này tạo nên một cấu trúc không gian đô thị liên kết dọc trục Đông – Tây và theo các cụm chức năng, từ đó hình thành chuỗi đô thị bền vững và đa dạng. Vùng đồng bằng nội thị (Hòa Vang, Điện Bàn) phát triển thành “trung tâm công nghiệp nhẹ – đô thị sinh thái”, đóng vai trò đệm giữa khu vực đô thị hóa cao và khu vực trung du – miền núi. Còn vùng trung du – miền núi (Hòa Bắc, Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang) phát triển các “trung tâm vệ tinh xanh – đô thị sinh thái – văn hóa”, ưu tiên bảo tồn hệ sinh thái rừng, du lịch trải nghiệm, nông nghiệp hữu cơ, gắn với cộng đồng dân tộc thiểu số.
Ông Nguyễn Cửu Loan gợi mở, giai đoạn tới cần xác lập 5 cực phát triển đô thị mới trên toàn không gian thành phố. Trong đó, cực trung tâm đô thị hiện hữu gồm Hải Châu, Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn tiếp tục là trung tâm hành chính, tài chính, dịch vụ cao cấp.
Cực công nghiệp – công nghệ cao Hòa Liên – Hòa Nhơn sẽ phát triển đô thị gắn với khu công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ, trung tâm logistics.
Cực đô thị ven biển phía Nam (Hội An – Điện Bàn – Thăng An) định hướng thành đô thị du lịch – di sản – đô thị sáng tạo.
Cực đô thị sinh thái miền núi (Nam Giang – Đông Giang – Tây Giang) nên phát triển đô thị bền vững, gắn với cảnh quan – bản sắc dân tộc thiểu số.
Cuối cùng, cực giao thương – logistics quốc tế (Liên Chiểu – Tiên Sa – Chu Lai) hình thành trung tâm logistics đa phương thức và khu thương mại tự do. Các cực này cần được kết nối bằng hệ thống giao thông chiến lược (cao tốc, đường sắt đô thị, vành đai logistics), đồng thời được phân bổ chức năng hợp lý để tránh trùng lặp và tạo hiệu ứng lan tỏa phát triển vùng.
“Bài toán” kết nối các trung tâm
Theo PGS.TS. Bùi Quang Bình, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng), dự thảo điều chỉnh quy hoạch thành phố hiện nay vẫn còn có điểm chưa hợp lý về thể chế và quản trị quy hoạch. “Vấn đề cốt lõi là không gian phát triển đa trung tâm mở rộng nhưng thể chế điều phối chưa tương xứng. Quy hoạch không gian đa trung tâm nhưng chưa nêu rõ tính liên kết ra sao. Các khu chức năng còn rời rạc, thiếu thứ tự ưu tiên dễ dẫn đến giẫm chân và cạnh tranh nội vùng”, PGS.TS. Bùi Quang Bình nhận định.
Theo các chuyên gia về quy hoạch, hệ thống đô thị hiện tại của Đà Nẵng phân tán và thiếu tính kết nối chiến lược. Các trục đô thị chủ yếu phát triển theo trục ven biển – quốc lộ 1, trong khi các kết nối Đông – Tây còn yếu, làm hạn chế khả năng tích hợp không gian giữa đô thị và miền núi.
Để khắc phục điều này cần sớm tổ chức mạng lưới giao thông công cộng hiện đại kết nối sân bay với các khu vực được quy hoạch cực phát triển mới thông qua các tuyến xe buýt nhanh (BRT), đường sắt nhẹ (LRT), đường cao tốc chuyên dụng, qua đó, giúp rút ngắn thời gian tiếp cận, kết nối giữa các trung tâm.
Theo ông Nguyễn Cửu Loan, một trong những điểm nghẽn trong tổ chức không gian hiện tại là sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch không gian và quy hoạch hạ tầng giao thông. Ông Loan khuyến nghị, để khắc phục, thành phố cần triển khai các giải pháp khớp nối chiến lược. Cụ thể là tổ chức các “trạm TOD” tại các điểm nút giao thông trọng yếu như ga đường sắt mới, sân bay Chu Lai, cảng Tiên Sa – Chu Lai, trạm BRT liên vùng, từ đó hình thành các khu đô thị đa chức năng xung quanh các trạm trung chuyển.
Cạnh đó, phát triển vành đai logistics vùng dọc tuyến cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi, kết nối cụm công nghiệp, kho bãi, cảng container nội địa (ICD) và cảng biển. Tái cấu trúc các tuyến trục Đông – Tây (đường 14B, 14G, 14D) thành hành lang phát triển tích hợp giữa giao thông, đô thị, nông nghiệp và dịch vụ.
