Theo Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 25 tội mà người chuẩn bị phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự, chủ yếu về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, một số tội xâm phạm tính mạng, sở hữu có tính chất bạo lực và các tội về khủng bố.

Song Bộ Công an đánh giá, thực tế cho thấy có nhiều loại tội phạm mà ngay từ giai đoạn chuẩn bị công cụ, phương tiện hoặc tạo điều kiện thực hiện hành vi đã tiềm ẩn sự nguy hiểm đặc biệt lớn cho xã hội.

Nếu không có cơ chế xử lý ngay từ giai đoạn này sẽ mất cơ hội ngăn chặn tội phạm từ sớm. Do đó, việc mở rộng các tội dù ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội là điều cần thiết.

Danh sách cụ thể các tội danh được bổ sung đối với hành vi chuẩn bị phạm tội vẫn chưa được công bố cụ thể, song Bộ Công an đề xuất sẽ tập trung vào các tội phạm có tính nguy hiểm cao cho xã hội, hành vi chuẩn bị có tính chất tổ chức, hoặc các tội danh mà nếu không ngăn chặn kịp thời sẽ dẫn ngay đến hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Cơ quan soạn thảo khẳng định việc mở rộng này sẽ được tiến hành một cách thận trọng và có chọn lọc, không thực hiện đại trà để tránh tình trạng hình sự hóa quá mức.

Điều 14 Bộ luật Hình sự định nghĩa “chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm”, trừ một số trường hợp.

Văn phòng Chủ tịch nước: Thận trọng để tránh rủi ro oan, sai

Trong quá trình xây dựng chính sách, đề xuất này đã nhận được nhiều ý kiến góp ý quan trọng. Văn phòng Chủ tịch nước nhấn mạnh chuẩn bị phạm tội là giai đoạn can thiệp rất sớm của Nhà nước vào quyền tự do của công dân. Do đó chỉ nên áp dụng đối với các tội đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ gây hậu quả lớn để tránh rủi ro gây oan, sai.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) bày tỏ lo ngại về việc hình sự hóa các ý định hoặc giao dịch chuẩn bị trong hoạt động kinh doanh. VCCI kiến nghị không mở rộng sang nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế ở giai đoạn chuẩn bị để bảo đảm môi trường đầu tư lành mạnh.

Tiếp thu các ý kiến này, Bộ Công an (cơ quan chủ trì soạn thảo) đã xác định rõ hướng hoàn thiện quy định. Việc mở rộng sẽ chỉ tập trung vào các hành vi chuẩn bị đáp ứng đủ 3 tiêu chí: Mang tính nguy hiểm cao cho xã hội; Có tính chất tổ chức; Có khả năng dẫn ngay đến hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng nếu không được phát hiện và ngăn chặn sớm.

Danh mục các tội danh bổ sung sẽ được cụ thể hóa trong hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội, sau khi các định hướng chính sách lớn này được thông qua.

Bộ luật dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khoá
XVI và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.